5 điều trẻ cần trước khi sẵn sàng học đọc

Hôm trước, mình tình cờ đọc được một bài viết của một mẹ về việc dạy con học đọc sớm, bài viết không phải là mẹ ấy khoe việc có thể dạy con đọc sớm, mà bài viết nói về sự băn khoăn của mẹ ấy khi thấy nhiều mẹ cho con học đọc sớm khi con còn nhỏ. Trong bài viết ấy có nói đến độ tuổi thích hợp cho trẻ học đọc là 6 tuổi, có nước còn quy định 7 tuổi trẻ mới phải học đọc. Mình cũng có con đang tuổi bắt đầu học đọc nên cũng quan tâm về việc này. Sau khi đọc xong bài viết đó thì có ít nhất 2 điều mà mình tạm thấy là mình đang đi đúng hướng:

Một là, không cho con học đọc chữ trước khi vào lớp 1. Trước đó, mình cũng rất băn khoăn, xem chỗ này chỗ kia, tham khảo chỗ này chỗ nọ. Cuối cùng quyết định là cho con chơi trong hai tháng nghỉ hè trước khi vào lớp một chứ không cho con học chữ trước và chỉ đi học làm quen trường lớp đúng một tháng trước ngày khai giảng. Đến thời điểm này, khi con sắp học xong học kỳ 1 của lớp một, mình tạm hài lòng với tiến độ học đọc của các bạn nhà mình. Con nhớ được các âm, tiếng, vần và đang tỏ ra hứng thú tập đọc bất cứ từ gì mà con nhìn thấy, dù tốc độ chưa nhanh nhưng mình không kỳ vọng nhiều nên cũng không thấy đó là vấn đề. Khi đánh giá việc học của con, mình không đặt tương quan con với các bạn khác cùng lớp con vì mỗi đứa trẻ một khác và mình cũng không muốn so sánh con mình với con người khác để rồi tự tạo áp lực cho mình, cho con. Mình chỉ nhìn trên sự thay đổi và tiến bộ dần của con theo thời gian để cảm thấy hài lòng vì con vẫn đang ổn với việc học lớp một, từ đó tạo tâm lý thoải mái cho bản thân và cũng là cho con.

Hai là, vấn đề học đọc tiếng Anh, mình thấy ổn vì mình đã không dạy con học phonics và học đọc tiếng Anh trước. Cái mà mình vẫn làm về tiếng Anh cho con là tạo input cho con thông qua việc nghe các bài hát tiếng Anh, xem các chương trình tiếng Anh trẻ em như Gogo, Play along, nói chuyện tiếng Anh với con, đọc truyện tiếng Anh cho con,… Tóm lại là qua nghe và nói để từ đó con học, con nhớ được gì thì con nhớ, chứ không “dạy” gì cả (chữ “dạy” mà mình nói ở đây là có giảng giải có chủ đích để truyền đạt tri thức). Những gì mình làm với các bạn chỉ là “tạo môi trường” cho con tự tiếp nhận theo cách của con thôi.

Khi con còn nhỏ, mình đã từng rất “crazy” khi được nghe về việc dạy đọc tiếng Anh qua phonics, mình đã nghĩ đến 5 tuổi mình sẽ cho các bạn nhà mình học phonics để con học đọc tiếng Anh. Nhưng dần đọc thêm, tìm hiểu thêm, mình thấy học đọc bắt đầu bằng học phonics vẫn đúng và tốt nhưng cần dựa vào nền tảng và môi trường tiếng Anh mà đứa trẻ có để chọn thời điểm phù hợp cho con học phonics. Một bạn nhỏ sống trong môi trường tiếng Anh thì 6 tuổi có thể bắt đầu học đọc bằng phonics, nhưng một bạn nhỏ sống trong môi trường của một ngôn ngữ khác, 5 tuổi mới bắt đầu học tiếng Anh thì điều mà bạn ấy nên học đầu tiên là kỹ năng nghe nói tiếng Anh, chứ không phải là học đọc tiếng Anh qua việc học phonics.

Cá nhân mình đã quan sát con rồi tự xác định cho hai bạn nhà mình là sau khi con học tốt đánh vần và đọc tiếng Việt thì mình sẽ cho con học đánh vần và đọc bằng tiếng Anh. Tiếng Anh dù sao cũng chỉ là một ngôn ngữ, như tiếng Việt cũng là một ngôn ngữ. Tất nhiên nó hơn tiếng Việt ở chỗ nó là ngôn ngữ toàn cầu, nhưng nếu con không học làm chủ được ngôn ngữ mẹ đẻ trước tiên thì con sẽ có những bất lợi trong giao tiếp sau này. Ví dụ như con không biết được từ của ngôn ngữ mẹ đẻ nên phải “chêm” vào từ của ngôn ngữ khác, và cái đó làm mất đi sự trong sáng của ngôn ngữ tiếng Việt cũng như mất đi bản sắc dân tộc của người nói. Cho nên cá nhân mình chốt lại vẫn là cho con học để làm chủ tiếng Việt trước, còn tiếng Anh thì giai đoạn nhỏ chỉ cần tạo môi trường cho con làm quen với tiếng Anh là được.

Vậy khi nào thì nên dạy phonics và dạy đọc tiếng Anh cho trẻ?

Trong quá trình tìm hiểu, mình đã tìm được một bài viết mà cá nhân mình thấy hay và phù hợp với quan sát của mình, và thấy đúng khi áp dụng không chỉ là với tiếng Anh mà kể cả là với tiếng Việt.  Mình tóm tắt sơ bộ ra đây để bạn tham khảo (chi tiết cụ thể hơn thì bạn có thể xem trong bài viết gốc bằng tiếng Anh)

5 điều trẻ cần trước khi chúng sẵn sàng học đọc

1. Concepts of print:

Đây là khái niệm để nói về việc trẻ có thể biết và nhận ra cách các con chữ “hoạt động” trên giấy.

  • Trẻ hiểu biết cầm sách đúng chiều (nghĩa là trẻ nhận ra được chữ phải đứng như thế này, chứ không phải đứng ngược kiểu kia),
  • Trẻ biết giở sách đúng chiều (nghĩa là trẻ hiểu để đọc tiếp theo thì phải mở sang trang bên phải, chứ không phải mở sang trái),
  • Trẻ biết rằng mỗi chữ viết trên giấy là đại diện cho một lời nói,
  • Trẻ biết rằng đọc các từ trên trang sách thì sẽ đọc từ trái sang phải.

Như vậy, trước khi học đọc chữ thì trẻ cần hiểu “cơ chế hoạt động” của chữ ở trên trang giấy và của quyển sách trước đã.

2. Language and listening skills:

Trước khi trẻ học đọc chữ, chúng cần phát triển kỹ năng ngôn ngữ và kỹ năng nghe trước.

  • Chúng có thể tự kể lại một câu chuyện quen thuộc bằng ngôn ngữ của mình.
  • Chúng quan tâm đến những câu chuyện mà bạn đọc cho chúng, bằng cách đặt ra câu hỏi cho bạn (Tại sao anh ta lại nói vậy?) và có những sự liên hệ cá nhân với câu chuyện (Con ước gì con cũng có phép thuật như vậy?).
  • Chúng có thể trả lời những câu hỏi đơn giản về câu chuyện

Việc này, theo mình hiểu, chính là xây dựng “kho ngôn ngữ” cho trẻ để sau này khi học đọc, chúng hiểu được từ đó có nghĩa là gì chứ không chỉ đơn thuần là ghép vần và đọc to ra mà không hiểu từ đó là gì.

3. Letter knowledge:

Để sau này trẻ có thể đọc chữ được thì đương nhiên chúng cần được chuẩn bị trước về nhận biết mặt chữ của bảng chữ cái, nhận diện được chữ in hoa (upper case) và chữ in thường (lower case), và biết âm của các chữ cái là như thế nào.

4. Phonological and phonemic awareness:

Hai khái niệm này thuộc ngôn ngữ học, giải thích bằng tiếng Anh thì như thế này:

Phonological awareness is a skill that allows kids to recognize and work with the sounds of spoken language. In preschool, it means being able to pick out rhyming words and count the number of syllables in a name. It also involves noticing how sounds repeat themselves (alliteration). For example, “Susie sold six salami sandwiches.”

Later, phonological awareness moves from noticing to doing. Kids can come up with rhyming words, and they can break words apart into syllables or single sounds by listening rather than clapping.

Phonological awareness is made up of a group of skills. The most sophisticated is called phonemic awareness. It’s also the latest to develop. This skill lets kids tune into individual sounds (phonemes) in a word. It includes the ability to separate a word into the sounds that make it up and to blend single sounds into words. It also involves the ability to add, subtract or substitute new sounds in words.

Có thể hiểu đơn giản là nếu trẻ có khả năng đếm số từ, số âm tiết trong một từ, có thể chỉ ra được các từ có vần với nhau, có thể đặt các âm (sounds) với nhau để tạo thành từ (ví dụ bạn nói /f/ và /ish/, trẻ có thể nói được là /fish/, hoặc trẻ có thể nhận ra được âm đầu và âm cuối của một từ khi nghe bạn nói, ví dụ bạn nói “phone” thì trẻ nhận ra được âm đầu tiên là /f/. Nếu trẻ có thể làm được những điều này thì có nghĩa là trẻ đã có phonological và phonemic awareness.

5. An interest in learning to read

Nếu bạn quan sát thấy con thích được nghe bố mẹ đọc sách cho, thường xuyên bảo bạn đọc to cho con nghe, và có khi trẻ con giả vờ cầm sách lên và đọc như thật, những biểu hiện này chính là dấu hiệu cho thấy con bạn đang có hứng thú học đọc, mà một khi đã có hứng thú thì việc bắt đầu vào học sẽ dễ dàng hơn cho cả con và người lớn.

Lời kết

Trên đây là những tóm lược cơ bản về 5 điều mà trẻ cần có trước khi sẵn sàng học đọc chữ. Bản thân mình cũng quan sát với việc học đọc chữ tiếng Việt của con và cũng thấy 6 tuổi thì hai bạn nhà mình đã có đủ những điều trên để sẵn sàng học đọc chữ nên khi vào lớp 1, sau học kỳ 1 là con có thể tập đọc khá ổn. Nhưng mình cũng quan sát với chữ tiếng Anh thì hai bạn nhà mình lại chưa có đủ những điều trên (số 2 và số 5) nên dù mình có từng thử dạy phonics cho hai bạn nhà mình một xíu thì cũng thấy không hiệu quả. Đó cũng là một trong những lý do mà mình đã quyết định chưa dạy con học phonics bây giờ, khi con chưa sẵn sàng. Nên mình nghĩ, với việc học đọc chữ của con, bố mẹ thực sự nên có sự quan sát kỹ ở con xem con đã có đủ những yếu tố “cần” trước khi sẵn sàng học đọc chữ chưa. Nếu con chưa có thì bố mẹ hãy chuẩn bị cho con những điều đó. Khi có đủ thì việc học đọc chữ của con sẽ nhanh và hiệu quả hơn, chứ cũng không cần phải vội tham gia “cuộc đua đọc chữ”, bởi “tuổi thơ là một hành trình chứ không phải một cuộc đua”.

You may also like...

Your email will not be published. Name and Email fields are required